Program Rozwoju Kultury - reforma w procesie

To może być podstawa do poważnej reformy warszawskiej kultury. Przeczytajcie dokument "Miasto kultury i obywateli. Program rozwoju kultury w Warszawie do roku 2020. Etap I", który stworzył Zespół Konsultacyjny powołany przy Biurze Kultury UM. Za chwilę ta wstępna wersja dokumentu trafi do konsultacji społecznych.

Od zespołu autorskiego

W dokumencie Miasto kultury i obywateli. Program rozwoju kultury w Warszawie do roku 2020. Etap I celowo użyto języka i formuły, wynikających z zasad pomocniczości, partnerstwa w pracy z administracją publiczną oraz postępującego procesu emancypacji obywateli. Postulowane zaangażowanie obywateli i obywatelek miasta w kulturę (tj. w jej tworzenie i uczestnictwo) narzuca użycie języka zapraszającego do dialogu, pozbawionego zrozumiałych dla specjalistów haseł-kluczy, którymi operuje się w strategiach i innych dokumentach programowych. Założenie takie odbiega od modelowej konstrukcji.

Jednak ważniejsza dla innowacyjnego procesu budowania miasta kultury i obywateli jest postawa partnerska, przejawiająca się m.in. użyciem przystępnego języka - z jednoczesnym zachowaniem w dokumencie ważnych kwestii, wskazanych w poprzednich opracowaniach oraz podniesionych przez członków i członkinie zespołu konsultacyjnego.

Dokument jest świadomie kulturocentryczny - dopiero w drugim planie odnosi się do kultury jako narzędzia zmiany społecznej i do jej rosnącej roli w rozwijaniu gospodarki. Nie z powodu lekceważenia czy też nieuznawania takiego ujęcia (które zresztą leży u podstaw poniższych zapisów), lecz dlatego, że procesy społeczne i ekonomiczne zostały opisane w sposób obszerny w Społecznej Strategii Warszawy , w której słusznie umiejscowiono kulturę w bardzo szerokim kontekście (m.in. poprzez odniesienia do jej roli w procesach integracji społecznej, budowania wartości, kompetencji komunikacyjnych czy zaufania). Nie chcąc wyważać otwartych drzwi, skupiamy się na tym, co w Strategii zostało - ze zrozumiałych przyczyn - jedynie zaznaczone.

Dokument uwzględnia rezultaty prac, prowadzonych na zlecenie Urzędu Miasta od 2008 roku, w wyniku których powstały liczne materiały, w tym tzw. Biała księga kultury w Warszawie Fundacji Pro Cultura. Na prace te nałożyły się dwa znaczące wydarzenia: Kongres Kultury w Krakowie (i powstanie kilkunastu raportów nt. kultury oraz ogólnopolskiego ruchu Obywateli kultury, a także założeń Paktu dla kultury) oraz - co szczególnie ważne dla Warszawy - uwieńczone sukcesem starania miasta o przejście do drugiego etapu konkursu o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury (ESK) w 2016 roku.

Te okoliczności sprawiły, że debata o randze kultury w życiu społecznym i jej znaczeniu dla rozwoju Warszawy nabrała rozpędu. Równolegle toczące się prace - nad aplikacją do II etapu konkursu o tytuł ESK 2016 oraz nad programem rozwoju kultury - uzupełniają się i są spójne. Zgodnie z założeniami aplikacji oraz przyjętymi w niej wartościami (Miasto i obywatele ; współdziałanie, kultura partycypacyjna, transformacja poprzez kulturę) władze miasta zdecydowały się przekazać pałeczkę obywatelom i otworzyły społeczny proces powstawania Programu Rozwoju Kultury. Otrzymanie tytułu ESK 2016 wesprze ten nowatorski kierunek i wzmocni szansę na istotną zmianę w postrzeganiu roli obywateli jako podmiotów tworzących miejską społeczność i politykę.

Etap I zakłada przedyskutowanie formuły tworzenia polityki oraz wizji - poprzez konsultacje społeczne oraz prace zespołu konsultacyjnego, co powinno zakończyć się w pierwszej połowie 2011 roku przyjęciem dokumentu przez Miasto. Następnie opracowane będą diagnozy, konieczne do nakreślenia warszawskiej mapy kultury, a także wytyczone priorytety oraz plany wieloletnie programy - te prace powinny zostać zamknięte do końca 2012 roku. Etap II to wdrażanie przyjętych założeń. Obydwu etapom równolegle towarzyszyć będzie realizacja rozpoczętych już programów, np. w zakresie edukacji kulturalnej czy ochrony zabytków.

Mapa warszawskiej kultury (czyli obraz tego, co się w kulturze dzieje, jakie są zasoby, gdzie są największe deficyty) powinna być stale aktualizowana, a założenia Programu - konfrontowane z rzeczywistością. Będzie to możliwe dzięki ewaluacji poszczególnych etapów oraz prowadzonemu monitoringowi, a także dzięki powtarzanym badaniom. Ewaluacja śródokresowa powinna mieć miejsce w połowie tego procesu, tj. w 2016 roku. Te działania pozwolą na bieżące korygowanie kierunków i dynamiczne reagowanie na zmieniające się okoliczności. Stała refleksja i odnoszenie się do założeń będą skutkowały również formułowaniem propozycji ewentualnych modyfikacji i uzupełnień innych dokumentów strategicznych i programów operacyjnych, odnoszących się do szeroko rozumianej polityki społecznej Warszawy.

Tak więc zasadniczy proces tworzenia polityki kulturalnej jest przed nami. W wyborze kierunków pomogą nie tylko diagnozy i analizy, ale i uwzględnienie głosu mieszkańców, ekspertów, praktyków kultury, ponieważ podstawą sukcesu jest dialog społeczny: uczestnictwo mieszkańców, ekspertów, praktyków kultury, grup i środowisk artystycznych, przedstawicieli instytucji - zapewnione m.in. dzięki platformie konsultacji społecznych.

I Wstęp

Mieszkańcy czują się obywatelami, kiedy mają poczucie wpływu, sensu i akceptacji dla swoich działań i potrzeb. Stają się wtedy odpowiedzialni i interesują się swoim otoczeniem, a to sprawia, że zakorzeniają się mieście i utożsamiają się z nim. Dlatego rezultatem budowania miasta kultury i obywateli ma być nie tylko sam rozwój infrastruktury i sektorów związanych z kulturą - tak ważnych dla pozycji Warszawy jako stolicy i metropolii. Równie istotne mają być: kulturowa aktywizacja obywateli, położenie nacisku na kulturę żywą, różnorodną, otwartą i nowoczesną, a także docenienie rangi i roli kultury w rozwoju naszego miasta.

Z rozwojem kultury wiąże się debata nad tożsamością i wizerunkiem Warszawy. Martyrologiczny obraz miasta doświadczonego przez historię budzi głęboki szacunek. Jednak ten obraz Warszawy-bohaterki wojennej wymaga uzupełnienia o inne ujęcie, Warszawy-bohaterki codzienności, która wie, jak zmagać się z pragmatycznymi wyzwaniami teraźniejszości - globalnymi, krajowymi i lokalnymi - takimi jak starzejące się społeczeństwo, dziejąca się na naszych oczach rewolucja technologiczna, skutkująca m.in. przenoszeniem się ośrodków twórczości do internetu i zmianą kanałów komunikacyjnych, zwiększająca się, także ekonomicznie, rola przemysłów kreatywnych i kulturowych, zmiana modelu uczestnictwa w kulturze i preferencji odbiorców, niezadowalający poziom edukacji kulturalnej, niezreformowany system zarządzania instytucjami kultury, nierozstrzygnięty spór o prawa socjalne dla twórców, niewyraźna współczesna warszawska tożsamość, wynikająca m.in. z braku lokalnego patriotyzmu u przyjezdnych (którzy stanowią obecnie połowę stołecznej populacji), aspiracja miasta do stania się ważną metropolią europejską, także metropolią kultury - by wymienić te najczęściej dyskutowane.

Kultura nie odpowie na te wyzwania w całości, nie jest cudownym lekiem na wszystko. Jako część życia społecznego podlega tym samym, niekiedy przeciwstawnym globalnym procesom i różnorodnym interesom, będącym poza zasięgiem lokalnym. Warszawskie rozwiązania nie zastąpią reformy na poziomie krajowym - choć mogą stać się wzorem i inspiracją dla innych miast, budując pozycję Warszawy jako prekursorki zmian.

Kultura może ponadto w znaczący sposób wpłynąć na jakość życia obywateli w wymiarze intelektualnym i materialnym, społecznym i ekonomicznym. Jest także narzędziem tworzenia społecznych więzi i zakorzenienia. To wszystko przekłada się na zwiększanie kapitału społecznego, intelektualnego i kreatywnego społeczności, a zatem wzrost jej konkurencyjności w globalizującym się świecie.

Tym zadaniom ma pomóc określenie - w dialogu społecznym - kierunków polityki kulturalnej miasta, do czego wstępem jest niniejszy dokument. Ma on z założenia charakter otwarty - jest stale uaktualnianą, swoistą mapą drogową dla kultury; mapą, która doprowadzi nas do Warszawy, o jakiej marzymy.

Warszawa, o jakiej marzymy

Warszawa, o jakiej marzymy, jest miastem, którego mieszkańcy - wychodząc z domu lub w nim pozostając - lubią spędzać czas z kulturą, uczestnicząc w niej lub ją tworząc. Jest miastem, w którego różnorodnej ofercie każdy znajduje coś dla siebie; w którym stworzone są warunki do nieskrępowanej twórczości i w którym docenia się kulturę w różnych jej przejawach.

Warszawa, o jakiej marzymy, jest miastem nowoczesnym - także technologicznie, coraz lepiej projektowanym, estetycznym, przyjaznym i promującym ekologiczny oraz zrównoważony styl życia. Z przyjemnością spaceruje się po jej ulicach i jeździ po niej rowerem.

Choć jest metropolią, jej globalne aspiracje są zakorzenione w lokalności, w budowaniu sąsiedzkich, osiedlowych, dzielnicowych wspólnot. Mieszkańcy Warszawy mają poczucie wpływu na rozwój swojego miasta, a zarządzający miastem są otwarci na ich opinie i potrzeby, mądrze wspierają obywatelską spontaniczność.

Do Warszawy, o jakiej marzymy, chce się przyjeżdżać i chce się w niej zostać, gdyż jest interesującym miejscem do życia. Umie pokazać swoją unikatowość, historię i swoje kulturalne osiągnięcia. Warszawa ciepło i przyjaźnie wita gości i nowych mieszkańców. Jest ciekawa innych i otwarta na odmienność. Jest miastem odwiedzanym przez kulturowych turystów i - jako ważne miejsce rozwoju przemysłu kreatywnego - wędrownych pracowników z całego świata. Wypełnia nową treścią wzorzec Europejskiej Stolicy Kultury. Wymarzona Warszawa jest miastem, które nawiązując do swojej tradycji inteligenckiej i intelektualnej - z sukcesem odświeżyło czy też zredefiniowało swego rodzaju modę na codzienne (po)życie z kulturą.