Na plakacie Żydzi jak szczury. Radni przepraszają

Na czwartkowej sesji Rady Warszawy radni przegłosowali stanowisko, w którym wyrażają "głębokie ubolewanie" z powodu wydrukowania w miejskim kalendarzu reprodukcji antysemickiego plakatu z lat dwudziestych, przedstawiającego Żydów jako szczury.

„Rada Warszawy wyraża głębokie ubolewanie w związku z umieszczeniem w promocyjnym » Kalendarzu Warszawskim «wydanym przez urząd miasta reprodukcji antysemickiego plakatu z okresu międzywojnia. Zwracamy się do prezydenta z prośbą o wyjaśnienia i wypracowanie procedur, które pozwolą uniknąć takich sytuacji w przyszłości. Warszawa była i jest miastem otwartym dla wszystkich, bez względu na pochodzenie czy religię” - za uchwaleniem stanowiska tej treści zagłosowało 38 radnych, jeden był przeciwko, a 16 się wstrzymało.

Chodzi o kalendarz wydany pod koniec ubiegłego roku. W terminarzu znalazły się reprodukcje polskich plakatów z XX w. Wykorzystano pochodzące z Muzeum Plakatu dzieła m.in. Stefana Norblina, Tadeusza Gronowskiego czy Witkacego. Promują bale, wystawy, seanse filmowe, odbudowę miasta. Jedna z grafik - autorstwa Bogdana Nowakowskiego z 1925 r. - reklamuje tygodnik „Rozwój”. Przedstawia polskiego żołnierza z miotaczem ognia wyganiającego z domu szczury. Gryzonie mają pejsy i jarmułki z gwiazdą Dawida. Napis na plakacie głosi: „ » Rozwój «walczy o dobrobyt Polski, propagując solidarność narodową, pracę i organizację żywiołu polskiego; broni Polski przed zalewem żydowskim; łączy wszystkich Polaków pod hasłem » swój do swego po swoje «”. Wstęp do kalendarza napisała prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz, chwaląc „arcydzieła grafiki użytkowej” i przywołanie „atmosfery dawnych lat”. Cały nakład rozdano wśród współpracowników biura kultury.

Wiceprezydent Włodzimierz Paszyński bronił kalendarza. - To jest kalendarz-album. Dzieła polskiej szkoły plakatu ilustrują w nim historię Warszawy. Wyboru dokonała kustosz Muzeum Plakatu. Takie było to miasto, taki był ten kraj. Istniały nastroje antysemickie, a ten plakat pokazuje tamtą atmosferę. Mnie to nie oburza - mówił

Na początek roku zapowiedziano dodruk nakładu kalendarza. Miasto jednak zrezygnowało z tego, po tym, jak list protestacyjny do prezydent Warszawy wystosowało Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii "Otwarta Rzeczpospolita". Przypomniało, że przedstawianie Żydów jako gryzoni bądź robactwa przygotowało grunt pod Zagładę, a w kalendarzu obrazek dano bez żadnego komentarza. "Umieszczenie opisanego plakatu w publikacji mającej być wizytówką Warszawy i reklamą tradycji artystycznych stolicy uznajemy za przejaw czyjejś wyjątkowo złej woli albo świadectwo niewiarygodnej wręcz niekompetencji i głupoty" - napisano w liście.

- Mógł się zdarzyć wypadek, błąd. Trzeba mieć odwagę, by się z tego wycofać i powiedzieć "przepraszam". To, co bywało standardem przed wojną, w dzisiejszych czasach jest niedopuszczalne - podkreśla prezes stowarzyszenia Paula Sawicka.

- Będąc warszawiakiem w trzecim pokoleniu, nie mogę się pogodzić ani z plakatem przyrównującym mnie do szczura, ani z wykorzystaniem tego rodzaju "sztuki użytkowej" do promocji miasta, w którym się urodziłem. Mam nadzieję, że wielu warszawiaków podzieli mój pogląd - mówi Piotr Kadlcik, przewodniczący Gminy Żydowskiej. - Dotychczasowe bardzo dobre stosunki z władzami miasta pozwalają sądzić, że to wynik zaniedbania, a nie świadomego działania.

Zobacz też: Są nowe spoty promujące Warszawę. Jeszcze gorsze?