Żydowscy osadnicy przyjadą, zbudują kibuc

22 czerwca na skwerze przy ul. Anielewicza, w miejscu przyszłego Muzeum Historii Żydów Polskich, stanie kibuc. Znana izraelska artystka Yael Bartana nakręci w nim swój film "Mur i wieża".

Przeczytaj także blog autora tego artykułu

Kibuc będzie dość prowizoryczny - mur i wieża, bo tak na szybko, w ciągu jednej nocy, wydzielali swój teren żydowscy osadnicy na ziemiach palestyńskich w latach 30. XX w. Elementy warszawskiego kibucu powstają właśnie w Starachowicach, skąd w poniedziałek przyjadą na skwer przy pomniku Bohaterów Getta. Przez trzy dni w tej scenerii Yael Bartana będzie kręcić film (wciąż poszukuje statystów w semickim typie urody). W czwartek 25 czerwca odbędzie się tam spotkanie z organizatorami całej akcji z Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Muzeum Historii Żydów Polskich i Instytutu Goethego.

"Mur i wieża" to rozwinięcie wcześniejszego filmu Yael Bartany "Mary koszmary" z 2007 r., który mogliśmy oglądać m.in. w Fundacji Galerii Foksal. Odbił się on szerokim echem nie tylko w środowiskach artystycznych. W tamtej realizacji, nakręconej w Warszawie, młody lewicowy aktywista (w tej roli Sławomir Sierakowski, redaktor naczelny "Krytyki Politycznej") przemawiał przy pustych trybunach na Stadionie Dziesięciolecia, zachęcając trzy miliony Żydów do powrotu do Polski. Nawoływał: "Dziś ze znudzeniem patrzymy na nasze podobne do siebie twarze. Na ulicach wielkich miast wypatrujemy obcych i wsłuchujemy się w ich mowę. Tak, dziś już wiemy, że nie możemy żyć sami. Potrzebujemy innego, a nie ma innego bliższego nam niż wy! Przybywajcie!".

W swoim kolejnym filmie Yael Bartana zastanawia się, co by było, gdyby Żydzi odpowiedzieli na ten apel. Co by zrobili tuż po powrocie? Zbudowaliby kibuc. Film "Mur i wieża" pokaże właśnie takie początki nowego żydowskiego osadnictwa wymyślonego przez Yael Bartanę Ruchu Odrodzenia Żydowskiego w Polsce. Logo tego Ruchu - Orzeł Biały na tle gwiazdy Dawida - pojawia się na wszystkich drukach towarzyszących projektowi.

- W przyszły czwartek przywitam nowych osadników. Skoro Sławek Sierakowski ich zapraszał i ten scenariusz ma się ziścić, chętnie wygłoszę mowę powitalną - śmieje się Sebastian Cichocki, główny kurator Muzeum Sztuki Nowoczesnej, który opiekuje się projektem ze strony polskiej. - "Mur i wieża" to przykład, jak artyści pobudzają zborową wyobraźnię, tworząc alternatywne wersje historii. Czy jesteśmy w stanie zwizualizować sobie inną Polskę, która staje twarzą w twarz z dawno niewidzianymi sąsiadami? Czy przyszłość może pomóc przeszłości? Jak radzić sobie z "wczoraj", które jest popękane i boleśnie uwiera? Kibuc na terenie dawnego getta może być dla nas czymś w rodzaju narodowej terapii, może nawet i zadośćuczynienia.

- Tytuł tego projektu, logo, forma architektoniczna kibucu jest niezwykle prowokująca. Ale artystyczna i intelektualna prowokacja oraz dyskusja, którą wywołuje, jest jednym z kluczowych elementów współczesności. Chcemy, żeby Muzeum Historii Żydów Polskich było nowoczesnym centrum edukacyjnym i kulturalnym, dlatego włączanie w jego program działań wybitnych artystów jest niezbędne - mówi Agnieszka Rudzińska, zastępca dyrektora muzeum.

Kibuc na Muranowie nie będzie pierwszym w Warszawie. Swoją eksperymentalną farmę Żydzi zbudowali w latach 30. na Grochowie. Wprawiali się na niej do przetrwania na ziemiach palestyńskich. Jakie reakcje wywoła nowy kibuc z wieżą i ogrodzeniem przypominającymi nieco architekturę obozową? Jak "żydowskich osadników" powitają na swoim terenie mieszkańcy Muranowa? Przekonamy się w poniedziałek. Film "Mur i wieża" będzie miał premierę we wrześniu podczas Kongresu Kultury Polskiej w Krakowie. Kolejny kibuc Yael Bartana zamierza zbudować w Berlinie w ramach biennale sztuki.

Wieczór anonsujący projekt "Mur i wieża" - skwer przed pomnikiem Bohaterów Getta, 25 czerwca, godz. 19. Wszyscy, którzy chcieliby wziąć udział w filmie Yael Bartany, proszeni są o zgłaszanie się na adres e-mailowy: [e-mail]