PRL: Wyprawa w ponury świat szarości

Fotografie z Polski lat 80. są jak egzotyczna wycieczka do świata, którego już nie ma. W Domu Spotkań z Historią tylko do niedzieli można oglądać wystawę "Upadek Peerelu"

Gdy na wystawie patrzę na zdjęcia sprzed dwudziestu lat - przecieram oczy. Czy rzeczywiście było aż tak szaro, tak biednie, tak smutno? Z pudełka wyciągam własne fotografie z tamtego czasu. Brudne ulice, krzywe chodniki, obskurne sklepy, smutne twarze. Z bliska nędzy schyłku PRL-u nie było aż tak widać. Gdy zaświeciło słońce, nawet bezkresne blokowiska nie przygnębiały od razu brzydotą. Dopiero powroty z Zachodu czy socjalistycznego, ale kolorowego Budapesztu obnażały przygnębiającą szarość Warszawy.

Ta szarość przytłacza także na ponad 200 fotografiach zgromadzonych w Domu Spotkań z Historią. Ale szarość wpisana w system od Kamczatki po Berlin Wschodni. Różniła się jednak odcieniami. Nigdzie też nie było tego, co wyróżniało Polskę lat 80., czyli życia podziemnego, "Solidarności", książek drugiego obiegu, wreszcie wszechogarniającego poczucia, że system się rozpada. To wszystko oglądamy na wystawie. Widzimy wojsko na ulicach po ogłoszeniu stanu wojennego, zomowców z tarczami, ale też podziemne drukarnie, demonstracje patriotyczne, papieskie msze święte.

Wiele zdjęć ukazuje ówczesne absurdy. Bo też PRL był światem realnego absurdu. I tak na jednym ze zdjęć widzimy Rynek w Krakowie. Zamiast turystów, kwiatów, dorożek, dwóch panów dźwiga pralki frania, które udało się im wystać w kolejce społecznej (fot. Krzysztof Wójcik 1986). Na innej fotografii oglądamy rolkę papieru toaletowego zabezpieczoną przed złodziejami w toalecie urzędu cenzury (fot. Krzysztof Wójcik 1988), a na jeszcze innej wystawę sklepu spożywczego pełnego słoików z dżemem i opakowań topionego sera z dopiskiem "atrapa" (fot. Anna Beata Bohdziewicz 1989)

Do rangi symbolu urasta zdjęcie Chrisa Niedenthala z placu Zwycięstwa w Warszawie z 1983 r. (dziś pl. Piłsudskiego). Opancerzona sikawka policyjna bije strumieniem wody w grupkę starszych kobiet kładących krzyż z kwiatów, tam gdzie w 1979 r. Jana Paweł II odprawiał mszę świętą. Zamknięci w stal zomowcy walczą nie z demonstrantami, ale emerytkami uzbrojonymi w siatki z zakupami. Dla PRL-u już wtedy nie było ratunku.

Wystawa "Upadek Peerelu", zdjęcia ze zbiorów agencji Forum. Dom Spotkań z Historia, Karowa 20, czynne do niedzieli, wstęp wolny.

Przeczytaj więcej o ciekawych wystawach w stolicy