Ocaleje pamiątka po powstańczym Dulagu

Świadek dramatu warszawiaków - ceglana wieżyczka obozu przejściowego w Pruszkowie - znajdzie się w rejestrze zabytków. Pozbawiona ochrony mogła w każdej chwili zostać zburzona.

O tej pamiątce po niemieckim obozie Dulag 121 pisaliśmy w "Gazecie" przed Bożym Narodzeniem. Wieżyczka z otworami strzelniczymi stoi na zakręcie szosy, u zbiegu ulic Warsztatowej i Broniewskiego. Podczas Powstania Warszawskiego i zaraz po jego upadku służyła wartownikom strzegącym terenu przedwojennych Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego. Niemcy urządzili tu wielki obóz dla wypędzonych z domów mieszkańców stolicy. Przez Dulag 121 przeszło od 550 do 650 tys. osób. Stąd wywożono ich dalej - na roboty i do obozów koncentracyjnych. Od ran, chorób i głodu w samym Pruszkowie zmarło kilka tysięcy warszawiaków.

Wieżyczka była niemym świadkiem tej tragedii. Po wojnie umieszczono na niej napis "Tu był Dulag 121...". Ostatnio jednak stała się zapleczem stacji paliw, którą zbudowano tuż obok, rozbierając przy okazji spory fragment oryginalnego muru obozu. Strażnica stoi dziś samotnie obwieszona kamerami monitoringu skierowanymi na dystrybutory benzyny. Co gorsza, nie jest pod ochroną i właściciel stacji może zrobić z nią co chce, przy całkowitej obojętności władz Pruszkowa. Wiceprezydent Andrzej Kurzela w rozmowie z "Gazetą" zastanawiał się, czy aby na pewno wieżyczka związana była z obozem.

Po naszym artykule zareagowała jednak wojewódzka konserwator zabytków Barbara Jezierska. Na miejsce wysłała swoich inspektorów. - Lada dzień zaczniemy procedurę wpisu wieżyczki do rejestru zabytków. Trudno zrozumieć dlaczego ten obiekt do tej pory nie był pod ochroną - przyznaje rzeczniczka konserwatora Monika Dziekan.

W 1999 r. w rejestrze zabytków znalazła się część obiektów ZNTK i pamiątek po Dulagu 121. Są to m.in.: fragment bocznicy kolejowej, pomnik ofiar obozu, brama i fragment muru z napisem "Tędy przeszła Warszawa", a także trzy wieżyczki strażnicze i bunkier wartowniczy od strony linii kolejowej. Nie wiadomo, czemu pominięto wtedy mur i wieżyczkę przy ul. Warsztatowej.

Spacery po nieodbudowanej Warszawie z Jerzym S. Majewskim