Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego za reportaż literacki

W przeddzień trzeciej rocznicy śmierci Ryszarda Kapuścińskiego, podczas konferencji prasowej w InfoQulturze, organizatorzy przedstawili szczegóły dotyczące nagrody, skład jury i regulamin.

Miasto Stołeczne Warszawa ustanowiło Nagrodę im. Ryszarda Kapuścińskiego, która będzie przyznawana co roku autorowi najlepszego reportażu literackiego. Partnerem Miasta przy organizacji konkursu jest Gazeta Wyborcza. Honorowy patronat nad nagrodą objęła żona pisarza, Alicja Kapuścińska.

Jest nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego!

Dlaczego warto utworzyć taką Nagrodę?

Po '89 roku systematycznie zmienia się i poszerza mapa nagród literackich w Polsce. Wciąż jednak jest ich za mało, by należycie promować najciekawsze zjawiska w literaturze, także w kategorii reportażu literackiego. Na świecie zaś takie nagrody jak np. włoskie Premio Terzani czy Premio Chatwin są wyrazem szacunku i wysokiego uznania dla tej formy pisarstwa.

W końcu przyszedł czas na tej rangi nagrodę w Polsce. Jest nią Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego.

Reportaż w Polsce ma długą tradycję (wielu naszych pisarzy zajmowało się reportażem), i wybitnych przedstawicieli (Ksawery Pruszyński, Melchior Wańkowicz, Ryszard Kapuściński, Hanna Krall), dzięki czemu ma się znakomicie i wciąż się rozwija. Świadczą o tym chociażby zagraniczne antologie polskiego reportażu (szwedzka Ouvertyr till livet pod red. Macieja Zaremby, 2003; francuska La vie est un reportage pod red. Margot Carlier, 2005 i niemiecka Von Minsk nach Manhattan pod red. Martina Pollacka, 2006), wszędzie bardzo dobrze przyjęte, stały się lekturami obowiązkowymi na studiach dziennikarskich.

Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego wskazująca najciekawsze książki reporterskie, będzie bardzo ważnym sygnałem dla autorów, księgarzy, czytelników i wydawców polskich oraz zagranicznych.

Konkurs, dlaczego w Warszawie?

Ryszard Kapuściński (poza dzieciństwem w Pińsku) był związany z Warszawą przez całe swoje życie. Tu uczęszczał do szkoły (Gimnazjum im. Stanisława Staszica), tu studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim i tu pracował (w Polskiej Agencji Prasowej i w redakcjach: "Sztandaru Młodych", "Polityki", "Kontynentów", "Kultury").

Tu mieszkał: najpierw z rodzicami przy ul. Srebrnej i na osiedlu domków fińskich na Polu Mokotowskim, potem już z własną rodziną przy ul. Nowolipki, Pustola, Prokuratorskiej.

Tu drukował swoje książki, głównie w Czytelniku, a ostatnie w odcinkach w "Gazecie Wyborczej". Tu został pochowany w Alei Profesorskiej na Powązkach Wojskowych. To tu powstaje "ścieżka spacerowa", upamiętniająca dziennikarza stulecia, która ma być oddana do użytku w 2010 roku.

Ustanowienie Nagrody za książkę reportażową im. Ryszarda Kapuścińskiego jest najlepszym hołdem miasta dla jego wybitnego mieszkańca.

Wypowiedź Małgorzaty Szejnert wygłoszona podczas konferencji prasowej:

Dlaczego ta nagroda - międzynarodowa?

Bo warto się zmierzyć z kolegami z innym doświadczeniem. Polski reportaż jest dobrze notowany na świecie i dojrzał już do takiego wyzwania. A jednocześnie może się dzięki takiej konkurencji wiele nauczyć.

Polscy reporterzy mają o sobie dosyć dobre mniemanie, głównie dzięki sukcesom patrona tej nagrody i paru jeszcze innych wybitnych autorów. Ale wszystkim reporterom, także tym, których nazywamy "krajowymi", chociaż to pojęcie coraz bardziej traci sens, potrzebny jest ciągły kontakt ze światem i ciągłe doskonalenie warsztatu i poszerzanie horyzontów myślowych, a nawet, mówiąc patetycznie, duchowych. Ten konkurs sprzyja takiemu kontaktowi i rozwojowi.

Istnieje także szansa, że konkurs ten będzie uczył nie tylko reporterów polskich, ale także zainteresuje polskim reportażem, a w konsekwencji Polską - autorów zagranicznych, których książki znajdą się na liście konkursowej. Pozyskanie uwagi tych reporterów wydaje mi się bezcenne.

Przez wiele lat żyliśmy w izolacji. Dobrze ją pamiętam. Od dawna już ją przełamujemy, ale to nie jest proces ani łatwy ani szybki. Większość reporterów polskich ciągle nie czuje się na świecie tak swobodnie, jak ich koledzy z agencji anglosaskich, francuskich czy niemieckich. Brakuje nam jeszcze swobody językowej, kontaktów, które wolna prasa zbudowała sobie przez dziesięciolecia, a nawet stulecia, nie mówię już o możliwościach materialnych, bo to inna sprawa. Możliwość udziału w konkursie, do którego staną prace najlepszych reporterów światowych na pewno doda nam, polskim reporterom pewności, energii i siły do pracy, którą czasem przeklinamy, ale kochamy i chcemy w niej być coraz lepsi.

Dylematy

Główną trudnością będzie dla jury ustalenie granic reportażu. Czy esej historyczny albo biografia z elementami reportażu jest reportażem? Czy mamy rozpatrywać książki, które na pewno należą do literatury faktu i są niezwykle wartościowe, ale odbiegają od tego, co zwykliśmy uważać za reportaż, to znaczy od żywego bezpośredniego uczestnictwa i opisu? Jakim pozycjom dać w konkursie pierwszeństwo? Te dylematy wiążą się z samą istotą tego gatunku, która jest płynna, ruchliwa, trudna do określenia. Kiedy mówimy o powieści, mniej więcej wiemy, co to jest, tak samo wiemy mniej więcej, co to jest powieść fantasy, co to jest opowieść kryminalna. Z reportażem jest gorzej i coraz gorzej, bo reportaż jest żarłoczny, dynamiczny i zagarnia coraz to nowe obszary. Także poezji. Znam poematy, które można by na upartego zgłosić do konkursu na reportaż. Więc jury będzie miało trudny orzech do zgryzienia.