Licencja na bycie Żydem

Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP domaga się unieważnienia rejestracji konkurencyjnego związku Beit Polska. - Bo gmina jak matka, może być tylko jedna - mówią w ZGWŻ. - Nikt nie ma monopolu na to, jak być Żydem - broni się Beit.

Istniejący formalnie od 1993 r. Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP (ZGWŻ) organizuje życie religijnego i społeczne wyznawców judaizmu w Polsce. Taką pozycję zawdzięcza Ustawie o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP z 1997 r. Utrzymuje synagogi i cmentarze, prowadzi pomoc społeczną, jako jedyna ma też prawo do odzyskiwania mienia przedwojennych gmin żydowskich. Do ZGWŻ należy obecnie siedem gmin (w Warszawie, Krakowie, Szczecinie, Bielsku-Białej, Legnicy, Katowicach i Łodzi) oraz cztery oddziały (we Wrocławiu, w Gdańsku, Poznaniu i Lublinie). Wszystkie one mają charakter ortodoksyjny, choć ZGWŻ woli określenie "tradycyjny". Liczba członków w całym kraju waha się między 2,5 a 3 tys. osób.

- Od setek lat było tak: jedno miasto - jedna gmina żydowska - podkreśla przewodniczący ZGWŻ Piotr Kadlcik. - Tworzenie drugiej gminy byłoby czymś takim jak zakładanie obok dzisiejszej dzielnicy Bemowo drugiej dzielnicy Bemowo.

Tymczasem 30 lipca 2009 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zarejestrowało Beit Polska - Związek Postępowych Gmin Żydowskich. Wyłonił się z działającego od 1999 r. stowarzyszenia kulturalnego Beit Warszawa. Jak się dowiadujemy, nowy związek składa się na razie z jednej gminy w Warszawie.

- Jesteśmy w tej chwili społecznością, która w samej Warszawie liczy ponad 200 osób - mówi Małgorzata Łubińska, prezes Beit Polska. - Czekają na nas Żydzi w wielu miastach: w Krakowie, Lublinie, Gdańsku, na Dolnym Śląsku. Czekają na to, że wyślemy rabina, że pomożemy się organizować.

Jej zdaniem ZGWŻ nie spełnił oczekiwań wielu osób na odrodzenie polskiego żydostwa, a swoją ortodoksyjną odmianą judaizmu zniechęcił wahających się.

- Organizacje żydowskie istniejące w Polsce stały się likwidatorami żydostwa, zamiast je odbudowywać wszelkimi siłami i możliwościami - twierdzi prezes Łubińska. Wtyka też brak szacunku dla pamiątek przeszłości. Przypomina zniszczenie synagogi w Otwocku.

Z tymi zarzutami nie zgadza się ZGWŻ.

- Nie jesteśmy ortodoksyjni. Mamy w swoich strukturach różne nurty judaizmu. Rozmawiałem z dwoma kolejnymi zarządami Beit Polska o wejściu do naszej gminy. W odpowiedzi na moją propozycję usłyszałem tylko: "To trudna decyzja, trzeba ją przemyśleć" - rozkłada ręce Piotr Kadlcik.

Według niego MSWiA nie powinno zarejestrować konkurencyjnego związku gmin.

- Nie sprzeciwiamy się organizacji zajmującej się judaizmem. Ale Beit Polska ma cechy gminy żydowskiej. Na tę rejestrację nie możemy się zgodzić - mówi Piotr Kadlcik.

Pod koniec listopada ZGWŻ skierował do MSWiA wniosek o stwierdzenie nieważności wpisu Beit Polska do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych. W razie odmowy chce wystąpić na drogę sądową (podobnie jak wcześniej po zarejestrowaniu niezależnej gminy w Gdańsku).

MSWiA dziwi się tak zdecydowanej reakcji Związku Gmin. Jak nam mówi Andrzej Marciniak, wicedyrektor departamentu wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, Beit Polska nie została zarejestrowana jako gmina, ale wspólnota religijna. Nie spełnia bowiem podstawowych warunków postawionych przed gminami żydowskimi w ustawie z 1997 r. (mogą zrzeszać jedynie osoby pełnoletnie, mające obywatelstwo polskie i mieszkające w Polsce). Poza tym jest członkiem międzynarodowej organizacji, a tego gminom żydowskim nie wolno.

- Jest więc związkiem o innym charakterze - mówi Andrzej Marciniak.

Tłumaczy, że jeśli wniosek Beit Polska o rejestrację spełniał warunki formalne, minister nie miał prawa odmówić. W przeciwnym razie złamałby przepisy Ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania z 1989 r.

Przeczytaj także: Chcą nazwy Grochów zamiast Pragi-Południe