Zapalmy 9 maja znicze na grobach Rosjan

W Warszawie i okolicach są ich setki. Większości nikt nie odwiedza. Niech 9 maja zapłoną na nich znicze. Będzie to nasz gest wdzięczności za współczucie Rosjan po katastrofie prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem.

W Rosji 9 maja to wielkie święto. Obchodzony jest wtedy Dzień Zwycięstwa nad hitlerowskimi Niemcami. W tym roku przypada 65. rocznica tego wydarzenia. "Gazeta" apeluje, by tego dnia zatroszczyć się o rosyjskie groby w naszym kraju.

Z ich znalezieniem w rejonie Warszawy nie będzie problemu. Są tu setki mogił od czasów zaborów do drugiej wojny światowej. Największy cmentarz - w al. Żwirki i Wigury - to 19-hektarowe Mauzoleum Armii Radzieckiej z obeliskiem w centrum. Kryje szczątki ponad 23 tys. żołnierzy, głównie z I Frontu Białoruskiego. Polegli w sierpniu 1944 r. koło Radzymina i Wołomina, we wrześniu podczas zdobywania Pragi. Większość pochowano w 696 zbiorowych mogiłach oznaczonych tylko betonowym słupkiem z czerwoną gwiazdą i numerem kwatery. Gdzieniegdzie z ziemi wyrasta tabliczka z nazwiskiem żołnierza i datami. To znak, że dotarła tu jego rodzina. W kwaterze 449 leży Calik Kospanow, Kozak, muzułmanin (na płycie widnieje półksiężyc z gwiazdą), a w kwaterze 483 pochowano Iwana Chrunia, na którego grobie ktoś umieścił mały drewniany krzyżyk. Jednak prawie połowy żołnierzy nie udało się zidentyfikować.

W stolicy jest jeszcze jeden cmentarz radziecki, dużo mniejszy, w obrębie Cmentarza Bródnowskiego (kwatera 43 G/H). Pochowano na nim 279 czerwonoarmistów poległych w walkach o prawobrzeżną część miasta. Rosyjskie groby są też na Cmentarzu Prawosławnym przy Wolskiej, gdzie leżą m.in. oficerowie i urzędnicy z czasów zaborów. W miejscowościach wokół Warszawy również nie brakuje mogił Rosjan: w Białobrzegach nad Zalewem Zegrzyńskim, mogiła pod Ossowem po wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r.

Przemysław Boguszewski, historyk wojskowości i armii rosyjskiej, już dziesięć lat temu palił znicze na cmentarzach z grobami rosyjskich i niemieckich żołnierzy z pierwszej wojny. - Nie chodziło o szpan czy moje zainteresowanie wojskowością, ale zwykłą ludzką sprawiedliwość. Czułem, że do tych grobów nikt poza mną nie przyjedzie. Nie ma znaczenia, że ci żołnierze nie walczyli wtedy o wolną Polskę. Wszyscy byli ofiarami wojny - podkreśla. - Tak samo jak czerwonoarmiści, którzy leżą przy Żwirki i Wigury. Co za różnica, który z nich był komunistą z wyznania, a który z konieczności? Nie wiemy nawet, czy nie pochowano tam ludzi z batalionów karnych. Takich żołnierzy posyłano na pierwszą linię, często bez broni.

Cmentarze wojenne w Polsce są pod opieką administracji państwowej. Na ich porządkowanie i renowację pieniądze przekazuje wojewoda. Ale część prac, np. trwający obecnie remont centralnej części mauzoleum przy Żwirki i Wigury, finansuje ambasada Federacji Rosyjskiej.

Z inicjatywą wychodzą też zwykli ludzie. - Widuję tu starszego pana. Na kilku kwaterach regularnie kładzie kwiaty - mówi Zygmunt Bąk z Rakowca, którego spotykaliśmy na cmentarzu przy Żwirki i Wigury.

W Ossowie mieszkańcy "od zawsze" palą świeczki na Polakówej Górce, gdzie w 1920 r. pochowano zebrane z pola bitwy zwłoki nacierających na Warszawę bolszewików. W Górze Kalwarii czterema grobami Rosjan (w tym dwóch carskich generałów) opiekują sią uczniowie. - W ten sposób uczy się historii - mówi Przemysław Boguszewski.

W Białobrzegach grobami radzieckich jeńców z drugiej wojny światowej przez długie lata zajmowali się żołnierze z miejscowej jednostki. - W czasach PRL-u nie było to nagłaśniane, bo władze ZSRR nie chciały o tych jeńcach słyszeć - mówi Halina Lipke, dyrektor wydziału polityki społecznej urzędu wojewódzkiego. Czasy się zmieniły i cmentarz będzie niedługo remontowany na koszt ambasady Rosji.

Więcej informacji na stronie www.9maja.pl

Przeczytaj także: Klub nocny rosyjską placówką dyplomatyczną?