"Otwarty grób" przed Pałacem. Nowa propozycja pomnika

Pojawiła się kolejna propozycja pomnika ofiar katastrofy pod Smoleńskiem, który mógłby się znaleźć przed Pałacem Prezydenckim. Projekt w formie tzw. otwartego grobu miałby być kompromisem "pomiędzy współczesną formą, a historycznym kontekstem".

Autor projektu, architekt Aleksander Ross, chciałby znaleźć kompromis między zasadami konserwacji zabytków a zgłaszaną powszechnie potrzebą upamiętnienia ofiar na Krakowskim Przedmieściu.

Projekt pomnika ofiar katastrofy pod Smoleńskiem

W opisie projektu czytamy:

Przestrzeń dziedzińca przed pałacem, jako część Krakowskiego Przedmieścia ma charakter zamkniętej i dopracowanej architektonicznie kompozycji. W tej sytuacji lokowanie na powierzchni placu bądź chodnika klasycznego wolnostojącego monumentu wydaje się nierealne. Z drugiej jednak strony przestrzeń przed pałacem stała się miejscem zbiorowej pamięci o tragedii, miejscem nacechowanym wielkimi emocjami. Ogrom traumy narodowej prowokuje do stworzenia dzieła monumentalnego, lecz duch miejsca kameralizuje założenie i zmusza do poszukiwania minimalistycznej formy, nowej przestrzeni, nowego wymiaru.

Architekt proponuje, żeby otworzyć niewidzialne drzwi i zejść w głąb pod powierzchnię codzienności. Projekt jego pomnika zakłada tzw. "otwarty grób", do którego schodziłoby się po schodach. Z jednej strony byłaby umieszczona ściana z nazwiskami ofiar, a z drugiej płyta z krzyżem harcerskim.

Na osi Pałacu równolegle do Krakowskiego Przedmieścia powstaje dwustronne zejście. Gdy powoli zstępujemy po stopniach odpływa szum miasta, znika ostre światło, stajemy w miejscu pamięci. Pierwszy element to ściana z czarnego granitu, na której widnieją nazwiska ofiar tragedii. Litery równej wielkości w dynamicznych, nieregularnych rzędach zdają się "lecieć w przestrzeni" .To symbol tragicznego lotu 96 osób, równych wobec Boga i Majestatu Śmierci. Druga przeciwległa płyta monumentu wykonana z jasnego trawertynu to ściana z krzyżem. Krzyż harcerski, wmurowany w płytę wraca do miejsca w którym się pojawił i dla którego powstał. Płyta z krzyżem posiada naturalne podcięcie przez stopnie schodów dzięki czemu jej forma jest lekka, jakby uskrzydlona. Trzeci element to ziemna kwatera w płaszczyźnie chodnika. Jest to symboliczne miejsce na ziemię z miejsca tragedii.

Aleksander Ross chciałby, żeby jego projekt stał się też metaforą mogiły katyńskiej. Inspiracją dla autora były między innymi pomniki w Jerozolimie i Waszyngtonie.

Pod względem typologii kompozycyjnej i wyrazu artystycznego projekt nawiązuje do zasady "otwartego grobu". Jest to jeden z najgłębszych i najpojemniejszych znaczeniowo symboli chrześcijaństwa. Dla nas Polaków to miejsce poprzez kontekst tragedii smoleńskiej może się stać jeszcze bardziej dramatyczną metaforą. Metaforą Katyńskiej Mogiły. Ten typ narracji architektonicznej odnajdujemy w podobnych pomnikach na całym świecie(Instytut Yad Vashem - Jerozolima, Pomnik Poległych w Wojnie Wietnamskiej - Waszyngton). Powstały w ostatnich latach pawilon wraz z projektem placu Hoovera (przy Krakowskim Przedmieściu) pokazuje, że w dzisiejszym języku architektonicznym możliwy jest kompromis pomiędzy współczesną formą, a historycznym kontekstem.

Aleksander Ross zadedykował projekt swojemu koledze, kapitanowi Dariuszowi Michałowskiemu, który zginął w katastrofie pod Smoleńskiem.

Przeczytaj także: Nowy pomysł na krzyż pod Pałacem. Kompromisowy?

Marsz zwolenników intronizacji Jezusa Chrystusa. Zobacz zdjęcia