Rzeczywistość idealnych osiedli

Wykonani z ubogich materiałów astronauci Isy Genzken, fragment jej głośnej instalacji "Olej" z niemieckiego pawilonu na weneckim biennale w 2007 r., dobrze oddają charakter tej wystawy. Oto, co zostało nam z wielkich planów i marzeń o nowoczesności.

Prace pokazywane na wystawie "Modernologie" w Muzeum Sztuki Nowoczesnej przypominają eksponaty w Muzeum Archeologicznym, ślady pewnej epoki w zachodniej cywilizacji. Znajdziemy tu wiele wątków, które skłaniają, by pogrzebać głębiej i dowiedzieć się czegoś więcej. Najciekawsze są te dotyczące architektury. Martha Rosler spenetrowała wnętrza Jednostki Mieszkaniowej w Firminy, projektu czołowego modernistycznego architekta Le Corbusiera. Spytała mieszkańców o opinie o ich domu, pokazała, jak próbowali nadać swoim mieszkaniom bardziej swojski charakter, dostosować je do własnych potrzeb.

Mało znany jest wątek Afryki Północnej, która w okresie kolonializmu służyła jako poligon doświadczalny dla europejskich projektów. Marion von Osten przygląda się architekturze powstającej tam pod rządami Francuzów. Ângela Ferreira śledzi losy prototypów Domów Tropikalnych - prostych budynków, łatwych do transportu i złożenia, zaprojektowanych na przełomie lat 40. i 50. przez wybitnego francuskiego architekta Jeana Prouvé. Ostatecznie ustawiono w Afryce tylko trzy domy z planowanych 10 tys. Co ciekawe, przetrwały do dziś, wchłonięte całkowicie przez okoliczną, ubogą zabudowę. Ostatnio pojawiły się też na zachodnim rynku sztuki (jeden z takich domów został sprzedany za 5,5 mln dolarów).

Dla wielu kresem wiary w modernistyczną utopię było wysadzenie 15 lipca 1972 r. blokowisk osiedla Pruitt-Igoe w St. Louis, zaprojektowanego przez Minoru Yamasakiego. Można to uznać za odległą przeszłość. Ale są tacy, którzy muszą się z rzeczywistością takich osiedli mierzyć do dziś. Dobrze pokazuje to internetowy projekt "To było jutro" autorstwa grupy artystyczno-badawczej Labor k3000 z bazą w Zurychu - zbiór filmów wideo nakręconych przez mieszkańców dużych osiedli z lat 50.-80. w Europie i Afryce. Są wśród nich klipy muzyczne, krótkie obrazki z codziennego życia, dokumenty z demonstracji i wysadzanie budynków w powietrze. Warszawa z blokowiskami Białołęki i Ursynowa też jest na tej mapie obecna. Ciekawy powstał z tego dokument, który wciąż można uzupełniać o własne filmiki.

Wystawa "Modernologie" - Muzeum Sztuki Nowoczesnej, ul. Pańska 3, czynna do 5 kwietnia, wstęp wolny.